Zencefil (zingibar officinale). Zencefil, ülkemizde çok yetişmeyen ancak sık başvurulan, özellikle kökü, gövdesi, yağı ve çayı şifa amaçlı kullanılan kamış görümünde, çok yıllık, güzel kokulu, tropikal bir bitkidir. Latince ismi “zingibar officinale’dir.
Zencefilin gövdesi boğumludur ve baharat olarak kullanılır. Kökleri yumru şeklinde olup 7-15 cm uzunluktadır. Yaprakları sivri, çiçekleri ise sarı, pembe renklerdedir. Kokusu hoş ama tadı yakıcı ve batıcıdır.
Zencefil eski tarihlerden beri kullanılan şifalı bir bitkidir. Kullanımı milattan önceki devirlere kadar uzanır. Hindistan’dan Çin’e, Asya’dan Afrika’ya dünyanın her bölgesinde bilinen ve kullanılan zencefilin faydaları oldukça fazladır. En meşhur ve en çok başvurulan faydası soğuk alğınlıklarına karşı bire bir olmasıdır. Belki de zencefili şifalı bitkiler içinde zirvelere taşıyan sebep soğuk algınlıklarına karşı etkili olmasıdır.
Zencefil çoğunlukla toz şeklinde ve baharat olarak kullanılır. Bunun yanında dilimlenmiş kök parçaları şeklinde de kullanılabilmektedir.
Yakıcı bir tadı vardır. Rengi beyaz, sarı arası bir renktir.
Zencefilin faydaları
Asırlar boyu şifa amaçlı kullanılan zencefilin faydaları lister dolusudur. Çeşitli mide rahatsızlıklarından soğuk algınlıklarına, ishalden, idrar söktürmeye kadar bir çok faydası vardır.
Zencefilin kullanıldığı diğer rahatsızlıklar ve zencefilin faydaları şunlardır.
- Hazımsızlığı giderici özelliği vardır.
- İyi bir iştah açıcıdır.
- Mide bulantılarına ve kusmaya karşı etkilidir. Kusmayı bastırır.
- Kolik tedavisinde kullanılır.
- Gaz gidericidir.
- Ses kısıklığına ve öksürüğe karşı etkilidir.
- Soğuk alğınlığı tedavisinde bire birdir.
- İdrar söktürücü etkisi vardır
- Erkeklerde meni miktarını artırır. Cinsel yaşama olumlu katkı sağlar.
- Antiseptik özelliği nedeniyle kanın temiz kalmasını sağlar.
- Solunum yollarının açılmasında kullanılır.
- Anti oksidandır.
- Kalp ritminin düzene girmesine faydalıdır.
- Hindistan’da eklem iltihaplanmalarında kullanılmaktadır.
- Çin’de çoğunlukla su kaybı ishallerde kullanılır.
- Rahat bir uyku için zencefile başvurulabilir.
- Kandaki kollesterelü düşürür.
- Baş ağrılarında zencefil mutlaka düşünülmesi gereken bir bitkidir.
- Hamilelikte kullanılır, (mide rahatsızlıklarında)
- Anne sütünü artırıcı etkisi vardır.
- Bağışıklık sistemine olumlu katkı sağlar.
- Kılcal damarlardaki kanı hızlandırır.
- Zencefilin kansere karşı etkisi araştırılmaktadır. Özellikle yumurtalık kanseri üzerindeki etkisi incelenmektedir.
- Bir çok ülkede zencefil sofralarda besin olarak kullanılır.
Zencefil nasıl kullanılır.
Zencefil öğütülmüş olarak toz halinde kullanılabileceği gibi, baharat olarak ve kökü dilemlenmiş olarak da kullanılabilir. Ayrıca zencefil çayı çok sık başvurulan şifalı çaylardandır. Hem zencefil tozu hem zencefil kökleri çay olarak alınabilir.
Bunun yanında zencefil bal ile karıştırılarak macun şeklinde alınabileceği gibi, doğrudan pasta ve keklere katılarak da kullanılabilir. Zencefili en çok yaş olarak tüketmek önerilir.
Zencefil kullanımı;
Macun olarak kullanımı;
1- Öğütülmüş zencefil bal ile karıştırılarak macun kıvamına getirilir ve sabah akşam bir tatlı kaşığı yenir.
2- Toz halindeki zencefil harnup pekmezi ile macun yapılır ve sabah akşam aç karnına 1 tatlı kaşığı yenir.
Çay şeklinde kullanımı;
1- Bir tatlı kaşığı öğütülmüş zencefil bir bardak suya atılır ve Türk kahvesi gibi hazırlanır. Bal ile tatlandırılarak içilir.
2- Yaş zencefil dilimlenir, 1 bardak kaynar suda bekletilir. Yine bal ile tatlandırılarak içilir.
3- Zencefil tozu veya dilimlenmiş kökü 1 bardak suya atılır. Kısık ateşte 10 dakika kadar kaynatılır. Tatlandırılarak yemeklerden önce içilir.
Yağının kullanımı;
1- Zencefil yağı masaj yapılarak kullanlılır. Romatizmal ağrılarda etkilidir.
2- Aç karna bir çorba kaşığı zencefil yağı içilirse kurt düşürücüdür. 20 gün boyunca her sabah kullanılmalıdır.
3- Bir bardak suya 2-3 damla zencefil yağı katılarak dahilen kullanılabilir.
Doğrudan kullanımı;
1- Bir gram Zencefil yolculuktan yarım saat önce ağza alınır. Araç tutmasını önler.
2- Hamilelikte toz olarak doğrudan alınabilir. (1 gr. dozlarda)
3- Yemeklere ve tatlılara zencefil baharat olarak katılabilir.
Zencefilin Zararları ve yan etkileri
Zencefilin ciddi zararları ve yan etkileri yoktur ancak zencefil kullanımı sırasında şu önerilere dikkat etmekte fayda vardır.
Öneriler;
1- iki yaşından küçük bebeklerde asla kullanılmamalıdır.
2- Günlük 4 gramdan fazla alınmamalıdır.
3- Zencefil çayı içiliyorsa günde 3-4 bardaktan fazla içilmemelidir.
4- Çok acı ve yakıcı bir bitki olduğundan tatlandırılarak kullanılması uygundur.
Zencefilin bebeklerde kullanımı;
2 yaşından küçük bebeklere zencefil kullanılmamalıdır. 2 yaşından büyüklere kullanımında ise doz ayarlaması yaparken her 20 kg için 1 gr. kullanılmalıdır. Örneğin 25 kg bir çocuk günde 1 doz yani 1 gramdan fazla almamalıdır. 40 kg ise 2 doz alabilir.
Zencefil nasıl elde edilir.
Zencefil yapraklarının solması beklenir ki bu zencefilin tıpkı patates gibi olgunlaşmış olduğunu gösterir. Bu aşamadan sonra kökleri sökülür. Sökülen kökler iyice yıkandıktan sonra kabuğu soyulur (soyulmadan da yapılabilir) ve bir gün suda bekletilir. Daha sonra güneşte kurutulur. Kuruduktan sonra kullanıma hazırdır.
